تبلیغات
هر چی می خوای اینجاهست
هر چی می خوای اینجاهست
اعتماد شما اعتبار ماست 
قالب وبلاگ

مقدمه

میرزا تقی خان امیركبیر و بزرگترین مرد سیاسی دو قرن اخیر ایران و از بزرگترین وزرای ایران در دوره ی اسلامی است.

او مردی واقع بین ، دانا و سیاستمدار بود اقدامات او در طی حدوداً چهار سال صدارت سبب شد نقطه ی عطفی در آن روزگار ایجاد كرد د تا اوضاع بسیار ناگوار ایران آن زمان بهبود یابد و جهشی بزرگ و تأثیرگذار در اوضاع مملكتی آن زمان و حتی تا كنون ایجاد شود.

او كه از عوام بود به سبب هوش و لیاقتی كه داشت توانست به مقامات و درجات بالا برسد و نام خود را در تاریخ ایران و جهان جاودان سازد.

همان گونه كه واتسون انگلیسی می‌نویسد نسل تازه ایران را نمی‌توان به كلی سست و فرسوده شمرد چه می‌‌تواند مردی چون میرزا تقی‌خان به وجود آورد او در میان رجال مشرق زمین كه تاریخ جدید نام آنها را ثبت كرده مقام بی‌همتائی را داراست. امیر نظام همان كسی است كه دیوژن در روز روشن با چراغ در پی او می‌‌گشت او سزاوار است كه به نام اشرف مخلوقات خداوند به‌شمار آید.

 

میرزا تقی خان امیركبیر

میرزا تقی خان امیركبیر (1268- حدود 1222 هـ ق) نخستین صدر اعظم ناصر الدین شاه قاجار بود كه به اصلاحات مهمی در زمینه های اجتملاعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی دست زد.

میرزا تقی خان در هزاوه از روستاهای ناحیه فراهان اراك به دنیا امد. پدرش محمد باقر نام داشت و آشپز میرزا بزرگ قائم مقام، از دولتمردان اوایل دوره ی قاجار، بود. زمانی كه میرزا بزرگ به عنوان وزیراعظم عباس‌میرزا، ولیعهد فتحعلی شاه و حاكم آذربایجان انتخاب شد، میرزا تقی خان نیز همراه پدرش به تبریز رفت. پس از مرگ میرزا بزرگ، پسرش میرزا ابوالقاسم قائم مقام وزیر اعظم عباس میرزا شد. میرزا ابوالقاسم قائم مقام كه متوجه استعداد فراوان میرزا تقی خان شده بود اجازه داد تا او همدرس و منشی او شد سپس به خدمت میرزا محمدخان زنگنه امیر نظام آذربایجان درآمد و به معاونت او رسید. پس از مرگ محمدخان زنگنه در 1275 هـ ق، ریاست نظام آذربایجان به عهده او داشته بود.


 

ماموریت های امیركبیر در خارج از كشور

میرزا تقی خان در مدت خدمتش در آذربایجان به سه ماموریت خارج از كشور رفت. نخستین ماموریت او زمانی بود كه گریبایدوف، سفیر روسیه، در تهران كشته شد و او همراه خسرو میرزا ، پسرعباس میرزا و محمد خان زنگنه ، برای عذر خواهی از دولت روسیه در سال 1244 هـ ق به سنت پطرزبورگ رفت. در مدت ده ماهی كه در روسیه بود فرصت یافت تا چند مدرسه عمومی، خصوصی، فنی و نظامی، چند كارخانه ی كالسكه‌سازی و شیشه‌سازی، بانك و اتاق بازرگانی، تئاتر، وزارتخانه و اداره های مختلف روسیه را از نزدیك ببیند . در ماموریت دوم در سال 1253 هـ ق ، ناصرالدین میرزا ولیعهد را كه بیش از هفت سال داشت. در سفر به ایروان همراهی كرد سومین ماموریت او برای حل اختلاف مرزی مابین ایران و عثمانی بود. در این سفر امیركبیر سرپرستی هیئت نمایندگی ایران را در كنفرانس ارزروم به عهده داشت و نزدیك به چهار سال (1263-1259 هـ ق) در این شهر ماند در این مدت با نمایندگان عثمانی و روسیه و انگلستان مذاكراتی طولانی كرد. او در سال 1261 هـ ق به اختلافهای دو دولت ایران و عثمانی پایان داد و سر انجام توانست حقوق ایران را در محمره (خرمشهر) و ساحل چپ اروندرود و حق كشتیرانی ایران در این قسمت را در این قسمت محفوظ نگاه دارد. در این سفر بود كه از سیاست های بین المللی و هدفهای سیاسی انگلیس و روسیه در ایران آگاهی یافت و در نتیجه زمانی كه به صدر اعظمی انتخاب شد كوشید تا سیاست مستقلی پیش گیرد.


 

امیركبیر پس از رسیدن به مقام صدر اعظمی

پس از در گذشت محمد شاه در ششم شوال سال 264 هـ ق در تهران، چون ناصر الدین میرزا ولیعهد جوان بود و دور از پایتخت زندگی می‌‌‌‌كرد مدعیانی برای تاج و تخت پیدا شدند. میرزا تقی ان نخست ولیعهد را در چهاردهم شوال در تبریز، در حضور نمایندگان كشور های خارجی بر تخت نشاند و پس از مرتب كردن قشون، همراه شاه از تبریز به سوی تهران حركت كرد. به طوری كه ظرف مدت چند روز دوازده ارابه توپ و هشت هنگ سرباز و مقداری تجهیزات آماده ساخت و شاه را از تبریز به سوی تهران حركت داد ناصر الدین شاه نخست او را امیر نظام و سپس مقام صدارت اعظم را به او داد و او را امیركبیری و اتابك اعظم لقب داد و سپس از آن كه در هیجده ذیعقده 1264 هـ ق به تهران رسید در 22 شب ذیقعده او را با اختیارات كامل به صدر اعظمی بر گزید و یك توپ جامه ی مفخر و مطرز به مروارید به میرزا تقی خان داد. سال بعد امیركبیر به امر شاه با عزت الدوله. خواهر ناصرالدین شاه، ازدواج كرد.

زمانی كه امیركبیر به صدر اعظمی برگزیده شد اوضاع ایران نابسامان و خزانه‌ی كشور خالی بود. ماموران خارجی در كارهای كشور دخالت می‌كردند. نظم و ترتیب در اداره ی كشور وجود نداشت. راهها ناامن بود و حتی به هنگام شب. رفت و آمد در كوچه های پایتخت خطرناك بود. بعضی از ایلات و عشایر از اطاعت دولت مركزی سرپیچی می‌كردند. فرمانداران شهرستان ها از حكومت مركزی فرمان نمی‌بردند. پیروان علی محمد باب[1] و مدیان سلطنت در گوشه و كنار كشور اخلال می‌كردند ، و حسن خان سالار ، پسر اللهیار خان اصف الدوله قاجار ، نیز در خراسان سر به شورش برداشته بود و ادعای استقلال و پادشاهی داشت.


 

اقدامات مهم امیركبیر

امیركبیر كه وضع خراب و در هم و برهم و تشكیلات ویران و از هم پاشیده ی داخل كشور را به خوبی می‌دانست درجه اول شروع به تصفیه ی دستگاههای دولتی و عزل و نصب ماموران كشوری و لشكری نمود و برای تصدی هر شغلی شایسته ترین و صدیقترین افراد را انتخاب كرد و رشته ی هر كار را به اهلش سپرد. بعد از تقسیم كارها به اصلاح دارایی های كشور پرداخت و وقتی كه دفتر خرج و دخل مملكتی را بررسی كرد جمع مخارج را دو كرور[2] (یك میلیون) تومان بیشتر از درآمد كل كشور یافت برای توازن دخل و خرج به اصلاحات زیر دست زد:

1- طرز وصول درآمد را تغییر داد و وصول درآمد را از روی ممیزی به طور عادلانه مقرر داشت برخی از مالیاتهای بی موضوع ملغی ساخت و در بعضی موارد مالیات جدیدی وضع كرد.

2-  از هزینه های بی موضوع و حقوق گزاف درباریان و شعرا و شاهزادگان و حتی شاه تا حدی كه ممكن بود كاست. این امر یعنی كم كردن حقوق درباریان و شاهزادگان و دیگر اشخاص موجب خشم و غضب درونی آنان گردید و دلها را از كینه‌ی امیركبیر پر كرد.

3- از بخشش ها و هزینه های بی مورد جلوگیری كردو نگذاشت مشتی متملق اخاذ كه دور شاه را گرفته بودند به عناوین مختلف اخاذی و جیب خود را پركنند.

4- از دست اندازی شاه به خزانه و جواهرات سلطنتی ممانعت به عمل آورد.

5- هزینه و درآمد كل كشور را طوری حساب كرد كه در سال مجموع كل درآمد دوكرور تومان بیش از مجموع كل مخارج كشور باشد و این دو كرور تومان برای احتیاط در خزانه ی دولت ذخیره شود تا اگر موقعی دولت به خواهد لشكركشی و یا خرج اساسی نماید سیم و زر در خزانه دولت به حد كافی موجود باشد.

 ابتدا افراد شایسته را به كارهای دولتی گماشت و سپس به شورش ها پایان داد و در شهر ها و راهها امنیت به وجود آورد. پس از آن به اصلاح وضع اقتصادی، اداری و فرهنگی كشور دست زد برای رسیدگی به میزان درآمد و هزینه ی كشور و اصلاح وضع اقتصادی هیئتی برگزید. حقوق گزاف شاهزادگان و وابستگان به دربار را قطع یا بسیار كم كرد ، جلوی رشوه خواریها را گرفت و برای هر ماموری به تناسب كارش حقوقی معین كرد. به حمایت از بازرگانان و تجارت داخلی و خارجی پرداخت. گروهی را برای آموختن صنایع به اروپا فرستاد. به حمایت از صنایع داخلی پرداخت و صنعتگران را به تولید فرآورده‌های مورد نیاز كشور تشویق كرد. بر اثر حمایت از صنایع داخلی كارخانه های كالسكه سازی ، سماورسازی ، شیشه سازی و سفالینه سازی تاسیس شد. بافت پارچه های مختلف ابریشمی ، ماهوت ، مخمل رواج یافت ، به طوری كه اطلس ، مخمل ، زری ، و شالای امیری كرمان ، اصفهان ، یزد ، و كاشان بازار شالهای شمیری و پارچه های خارجی را از رونق انداختند. كشاورزی را توسعه داد و كشت نیشكر را در خوزستان و مازندران و كشت زعفران را در خراسان و كشت پنبه را در ارومیه تشویق كرد. در تهران بازاری جدید (بازار امیر) و دو میدان بزرگ (سبزه میدان و توپخانه) ساخت و برای تامین آب پایتخت از كرج تا تهران نهری بزرگ حفر كرد. برای ساختن پل و سد در خوزستان دستور هایی داد و گروهی را برای اجرای این دستورها به آن منطقه فرستاد.

امیركبیر ، كه در زمان عباس میرزا در تبریز از فنون نظامی اطلاع یافته بود ، به اصلاح سپاه ایران نیز دست زد. مستشارهایی از كشورهای ایتالیا و اتریش كه سیاست بی طرفانه ای نسبت به ایران داشتند ، استخدام كرد و سپاه منظمی به وجود آورد. به تشویق او ساختن تفنگ و بعضی از وسایل جنگی در ایران آغاز شد و كارخانه های اسلحه سازی در تهران ، خراسان ، آذربایجان ، فارس و اصفهان به وجود آمد

از كارهای مهم امیركبیر در زمینه ی فرهنگی تاسیس مدرسه ی دارالفنون و اسخدام عده ای معلم اتریشی برای تدریس در آنجا بود. رشته ی نظام در زمان صدارت او افتتاح شد. اما پایان ساختمان مدرسه و آغاز كار رشته های دیگر آن سه ماه پس از بركناری او صورت گرفت. یكی از كارهای برجسته ی فرهنگی او نیز انتشار روزنامه ی وقایع اتفاقیه است.

امیركبیر در كارهای قضایی و روابط ایران با كشور های خارجی نیز اصلاحاتی نجام داد فقیهان پرهیزگار را به كارهای قضایی گماشت و برای جلوگیری از رابطه ی درباریان و ماموران دولتی با خارجیان اداره ی سری مخصوصی به وجود آورد به وضع سفارتخانه های ایران در خارج سامان داد و سفیران و نماینگان كشور های خارجی را وادار كرد كه با دولت ایران همچون دولتی مستقل رفتار كنند.


 

شروع مخافت ها و پایان كار امیركبیر

این اقدامات در ایران آشفته ی آن روز دگرگونی های مهمی به وجود آورد اما دشمنان داخلی و خارجی امیركبیر كه وجود او را مانع رسیدن به خواستهای خویش می‌دیدند برای بركناری او تلاش می‌كردند ابتدا ناصر الدین شاه در برابر توطئه های آنها مقاومت می‌كرد اما مخالفان از جوانی شاه و بی تجربگی شاه و نفوذ فوق العاده ی مهد علیا مادر او كه از دشمنان سر سخت امیركبیر بود ، استفاده كردند. آنها به شاه قبولاندند كه امیركبیر قصد دارد او را بركنار كند و حكومت ایران را در دست بگیرد.

در سال 1268 هـ ق شاه امیركبیر را نخست از صدر اعظمی و سپس از امیرنظامی بركنار كرد و به كاشان تبعید كرد و میرزا آقاخان نوری را به جای او برگزید. پس از بركناری و تبعید امیركبیر ، بازهم مخالفان او دست از توطئه برنداشتند و سرانجام دستور قتل او را از شاه گرفتند و حاج علی خان حاجب الدوله مامور اجرای حكم شد. حاج علی خان به كاشان رفت و روزی كه امیركبیر در حمام بود دلاك را به زدن رگهای امیر واداشت. به این ترتیب امیركبیر در حمام فین كاشان جان سپرد.

هدف امیركبیر نیرومند كردن حكومت مركزی ایران و به وجود آ‎وردن ایرانی مستقل و آباد و پیشرفته بود. در سالهایی كه قاجاریان هنوز بر سر قدرت بودند درباره ی كارهای امیركبیر ، برای آزادی و آبادی ایران ، سخنی به میان نمی‌آمد. تنها بعضی از تاریخنویسان و سیاستمداران خارجی در كتابها مقاله هایشان از خصلتهای برجسته ی او یاد می‌كردند. اما پس از آن ، تاریخنویسان و پژوهشگران ایرانی درباره ی زندگی ، اندیشه ها و اقدامات ترقیخواهانه ی او كتابها و مقاله های بسیار نوشتند و شخصیت بزرگ و اهمیت كارهایش را به ایرانیان و جهانیان شناساندند.





طبقه بندی: زندگینامه،
[ چهارشنبه 24 اسفند 1390 ] [ 01:56 ب.ظ ] [ superboy ] [ نظرات ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ

من دانیال غفاری متولد1378هستم ومن نیزکیارش محمدیاری متولد1378 هستم.مادوستان بسیارخوبی هستیم.لطفاازوبلاگ ما بازدید فرمایید.
نویسندگان
نظر سنجی
لطفا نظر خودتان را در باره به این وبلاگ بنویسید







آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب